facebook pixel

Οι FT ξαναχτυπούν: Υπήρχε «Σχέδιο Ζ» για το grexit

Στο δεύτερο μέρος της έρευνας του επικεφαλής του γραφείου της βρετανικής οικονομικής εφημερίδας στις Βρυξέλες, ο Πίτερ Σπίγκελ, αποκαλύπτει ότι τις παραμονές των εκλογών του 2012, υπό άκρα μυστικότητα, είχε συνταχθεί από τρεις διαφορετικές ομάδες εργασίας, σε Βρυξέλλες, Φρανκφούρτη και Ουάσιγκτον, μελέτη επιπτώσεων αλλά και πρότασης διεξόδου από την κρίση, σε περίπτωση που αποφασιζόταν η έξοδος της Ελλάδας από την Ευρωζώνη.

Σύμφωνα με το δεύτερο μέρος της έρευνας, που βασίζεται σε μαρτυρίες αξιωματούχων που πρωταγωνιστούσαν στα ευρωπαϊκά δρώμενα από τα τέλη του 2011 μέχρι το 2012, το δραματικό περιεχόμενο της έκθεσης, που έφερε την κωδική ονομασία «Σχέδιο Ζ», έπεισε τους εμπλεκόμενους να κλείσουν οριστικά το σενάριο του grexit. 

Σύμφωνα με την εφημερίδα, ή επεξεργασία του «Σχεδίου Ζ» άρχισε στα τέλη Ιανουαρίου του 2012 και κορυφώθηκε μετά τον Μάιο του 2012, όταν είχε διαφανεί πιθανή μια εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ αλλά υπήρχε και διάχυτος φόβος για ενδεχόμενη μαζική απόσυρση καταθέσεων από τις τράπεζες. Ειδικοί αξιωματούχοι κλήθηκαν να σχεδιάσουν μια «μυστική στρατηγική» στο πλαίσιο της οποίας από τη μια θα εξετάζονταν οι επιπτώσεις μιας πιθανής εξόδου της Ελλάδος από το ευρώ και από την άλλη θα προετοιμαζόταν ένα πρόγραμμα δράσης.

Το «Σχέδιο Ζ» καταρτίστηκε από 24 αξιωματούχους, κατανεμημένους σε τρεις μικρές ομάδες εργασίας, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στις Βρυξέλες, στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στην Φρανκφούρτη και στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στην Ουάσιγκτον. 

Οι Financial Times γράφουν ότι τέσσερις ήταν οι πρωταγωνιστές του σχεδίου: ο Γεργκ Άσμουσεν, μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ο Τόμας Βίζερ, επικεφαλής της Ομάδας Εργασίας του ευρώ, ο Μάρκο Μπούτι, γενικός διευθυντής Οικονομικών της ΕΕ, και ο Πολ Τόμσεν, επικεφαλής του κλιμακίου του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στην Ελλάδα.

Στόχος του σχεδίου ήταν να ερευνηθούν οι τρόποι που θα εξασφάλιζαν ότι η Ελλάδα δεν θα φύγει από το ευρώ. Όσοι το επεξεργάστηκαν, ήθελαν να αποδείξουν στους υπέρμαχους του grexit πως αυτό δεν θα ήταν μια απλή υπόθεση άλλα ένας «Ηράκλειος άθλος», όπως τονίζεται στο ρεπορτάζ των Financial Times.

Αυτό θα συνέβαινε, διότι τόσο οι τεχνικές δυσκολίες εφαρμογής μιας τέτοιας επιλογής, όσο και οι δραματικές επιπτώσεις στην κοινωνία θα δημιουργούσαν περισσότερα προβλήματα από όσα θα έλυναν. Εάν η Ελλάδα έβγαινε από το ευρώ, θα έπρεπε, μεταξύ άλλων, να κλείσουν όλες οι αυτόματες μηχανές ανάληψης χρημάτων και να επιβληθούν έλεγχοι στα σύνορα για να αποφευχθεί η μαζική φυγή κεφαλαίων. Πολύ σοβαρά θα ήταν και τα νομικά προβλήματα που θα δημιουργούνταν μέσα στην ΕΕ, καθώς θα ήταν πολύ δύσκολο για την Ελλάδα να εξακολουθήσει να είναι πλήρες μέλος της εσωτερικής αγορά της ΕΕ. Αυτό θα απαιτούσε τη δημιουργία ενός νέου χρηματοπιστωτικού συστήματος από το μηδέν και στο πλαίσιο του «Σχεδίου Ζ»  είχε γίνει λεπτομερής επεξεργασία για ένα τέτοιο σενάριο.

Στην Ουάσινγκτον, οι αξιωματούχοι του ΔΝΤ συνέταξαν ένα  20-σέλιδο σχέδιο δράσης. Με βάση την εμπειρία τους σε τραπεζικές και νομισματικές κρίσεις, το πρόγραμμα του ΔΝΤ περιελάμβανε τόσο δραστικά μέτρα όπως το κλείσιμο όλων των ΑΤΜ αλλά και την επαναφορά των συνοριακών ελέγχων για την πρόληψη της μαζικής φυγής κεφαλαίων.

Στην ΕΚΤ, αξιωματούχοι μελέτησαν το παράδειγμα της Αργεντινής με την έκδοση σημειωμάτων οφειλής κατά τη διάρκεια του 2001, δεδομένου ότι τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα ευρώ που κυκλοφορούν στην Ελλάδα δεν θα ήταν πλέον νόμιμα. Μεταξύ των επιλογών ήταν η έκδοση ελληνικών σημειωμάτων οφειλής που θα είχαν περίπου τη μισή αξία του ευρώ. Η Ελλάδα, όπως και όλες οι άλλες χώρες της ευρωζώνης, είναι συνδεδεμένη με ένα δίκτυο που ονομάζεται Target 2, ένα γιγαντιαίο ιδιόκτητο υπολογιστικό σύστημα  που διαχειρίζεται η ΕΚΤ και οι εθνικές κεντρικές τράπεζες. Μόλις η Ελλάδα έβγαινε από το Target 2, δεν θα υπήρχε τρόπος να εκκαθαριστούν οι συναλλαγές. Το όλο σύστημα θα πρέπει να ανακατασκευαστεί.

Παρόμοιες διαβουλεύσεις γίνονταν και στις Βρυξέλλες. Πολλές είχαν να κάνουν με τη νομοθεσία της ΕΕ: πώς θα μπορούσε μία τέτοια οικονομία να παραμένει  μέλος της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ, που απαιτεί μια ελεύθερη ροή των αγαθών; Ποιες θα ήταν οι νομικές αρχές που θα έλεγχαν την κίνηση κεφαλαίων;

Το ενδεχόμενο να γίνει προσπάθεια εκτύπωσης δραχμών άμεσα απορρίφθηκε ως επιλογή για πρακτικούς λόγους, διότι απαιτούσε πολύ χρόνο. Παράλληλα, θα έπρεπε να κατασκευαστεί εκ του μηδενός νέο σύστημα για την εκκαθάριση όλων των συναλλαγών, από τη στιγμή που η Ελλάδα δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το Ευρωσύστημα. 

Μια άλλη απειλή ήταν ότι η αδυναμία πληρωμής ενός κρατικού ομολόγου ύψους 3,1 δισ. ευρώ που έληγε στις 20 Αυγούστου του 2012 θα οδηγούσε πιθανότατα στη διακοπή της χρηματοδότησης των ελληνικών τραπεζών από την ΕΚΤ και συνεπώς η ελληνική οικονομία θα κατέρρεε. 

Εξίσου μεγάλη απειλή που θα μπορούσε να οδηγήσει την Ελλάδα εκτός ευρώ ήταν μια επιδρομή στις τραπεζικές καταθέσεις στο διάστημα μεταξύ των δύο εκλογικών αναμετρήσεων, την ίδια στιγμή που η ΕΚΤ δεν θα μπορούσε να τους παράσχει ρευστότητα διότι δεν διέθεταν εχέγγυα. 

Μέχρι τις εκλογές του 2012 στην Ελλάδα μεταφέρθηκε σε μετρητά το αστρονομικό ποσό των 28,5 δισ. ευρώ. 

Την ίδια στιγμή στο Βερολίνο η Α. Μέρκελ προσπαθούσε να εξακριβώσει ποιες θα ήταν οι συνέπειες μιας εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ. Οι απαντήσεις που λάμβανε ήταν αντικρουόμενες, ενώ ο υπουργός Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε επέμενε ότι η Ελλάδα θα πρέπει να εκδιωχθεί από το ευρώ για να μην οδηγήσει σε διάλυση ολόκληρη την Ευρωζώνη. Αλλοι σύμβουλοι της Α. Μέρκελ εκτιμούσαν πως η ελληνική έξοδος θα οδηγούσε σε ντόμινο με αύξηση του κόστους δανεισμού και τραπεζικές επιδρομές σε Πορτογαλία, Ιταλία και Ισπανία. Η συμβουλή του Γιοργκ Ασμουσεν προς την Α. Μέρκελ ήταν ότι η έξοδος «μπορεί ήδη να έχει προεξοφληθεί από τις αγορές και να μην επεκταθεί η κρίση ή μπορεί να καταλήξουμε με μια Ευρωζώνη με δέκα μέλη». 

Το «Σχέδιο Ζ» σύμφωνα με τους Financial Times, εκπονήθηκε κάτω από άκρα μυστικότητα, που θυμίζει κινηματογραφικά σενάριο. Κατά την διάρκεια της σύνταξής του τηρήθηκε απόλυτη μυστικότητα, ώστε να αποφευχθεί οποιαδήποτε «διαρροή» που, όπως γράφουν οι Financial Times, θα δημιουργούσε πανικό στις αγορές. 

Σύμφωνα με την μαρτυρία αξιωματούχου, ουδέποτε συντάχθηκε κάποιο έγγραφο του «Σχεδίου Ζ», ενώ όσοι το επεξεργάστηκαν δεν αντάλλαξαν ποτέ τους ούτε ένα email. «Ήταν απολύτως προστατευμένο ακόμη και μέσα στους θεσμούς» δήλωσε ο αξιωματούχος.

Χαρακτηριστικό είναι ότι, όπως αναφέρεται, όταν σε επίσημο γεύμα δύο εβδομάδες πριν τις ελληνικές εκλογές του 2012, η Α. Μέρκελ ρώτησε τον Ζ. Μπαρόζο εάν υπήρχε σχέδιο για το τι θα συνέβαινε εάν η Ελλάδα απέρριπτε τους όρους διάσωσης και συνέβαινε το grexit. Όταν ο Ζ. Μπαρόζο την ενημέρωσε ότι υπήρχε σχέδιο και προσφέρθηκε να της το δείξει εκείνη το αρνήθηκε διότι εάν το έπαιρνε στα χέρια της θα ήταν υποχρεωμένη να το δώσει στη γερμανική Βουλή, εφόσον το ζητούσε.

Το δημοσίευμα αναφέρεται, επίσης, στις διαφορετικές απόψεις που υπήρχαν στην Ευρώπη για το πρόβλημα της Ελλάδας, υπογραμμίζοντας πως ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, ήταν υπέρ της εξόδου της Ελλάδας από το Ευρώ, καθώς εκτιμούσε ότι «έτσι θα μπορούσε να σωθεί η υπόλοιπη Ευρώπη».

Ουσιαστικά η συζήτηση για την έξοδο της Ελλάδας από το Ευρώ, υποχώρησε μετά την «υψηλού συμβολισμού επίσκεψη» της Γερμανίδας Καγκελάριου στην Αθήνα τον Οκτώβριο του 2012. Η Άγγελα Μέρκελ φαίνεται πως πήρε την απόφασή της, αφού επέστρεψε από τις καλοκαιρινές της διακοπές και αφού κανένας από τους συμβούλους της δεν μπορούσε να της εγγυηθεί τι θα συνέβαινε έπειτα από μια ενδεχόμενη έξοδο της Ελλάδας. Όπως υποστηρίζει στην εφημερίδα ένας αξιωματούχος, η Μέρκελ άρχισε να αισθάνεται το «βάρος της ιστορίας που έπεφτε στους ώμους της» και σε καμία περίπτωση δεν θα ήθελε να της καταλογιστεί ότι ήταν αυτή, που διέλυσε πολιτικά την Ευρώπη.

Έναν μήνα αργότερα, τον Νοέμβριο του 2012, η συμφωνία για την αποδέσμευση των 34,3 δισεκ. ευρώ της δόσης στην Σύνοδο Κορυφής, φαίνεται να έκλεισε οριστικά την κουβέντα για την έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ. Οπως αναφέρουν οι Financial Times, μετά τις εκλογές, με την έγκριση της δόσης των 34,3 δισ. ευρώ να εκκρεμεί και τον Α. Σαμαρά να συνεχίζει να ζητάει αναθεώρηση του προγράμματος διάσωσης, ο κ. Μπαρόζο αποφάσισε να επισκεφθεί την Αθήνα. Οι συνομιλίες διήρκεσαν δύο ώρες. Ο κ. Μπαρόζο είπε στον νέο πρωθυπουργό ότι θα έπρεπε να σταματήσουν οι απαιτήσεις για αναθεώρηση του προγράμματος. Σύμφωνα με παρόντες αξιωματούχους, παρότρυνε τον Α. Σαμαρά να συνεχίσει για τουλάχιστον ένα χρόνο να εφαρμόζει τις υπάρχουσες δεσμεύσεις. Υστερα από αυτό, θα μπορούσε να τεθεί θέμα αναθεώρησης. Αλλά η εφαρμογή του προγράμματος έπρεπε να προηγηθεί. «Μη ζητάτε νέους όρους. Δεν υπάρχει περίπτωση», θυμάται ένας από τους παρισταμένους να λέει ο Ζ. Μπαρόζο.

Στο Pathfinder.gr χρησιμοποιούμε Cookies σε μια σειρά από λειτουργίες που ενισχύουν την εμπειρία σας στο site μας. Μάθε περισσότερα

Αποδοχή